Bir ölçüm cihazının kalibrasyona gönderilmesi sürecin yalnızca başlangıcıdır. Asıl önemli aşamalardan biri, kalibrasyon sonuçlarının değerlendirilmesi ve cihazın kullanım amacına uygunluğunun belirlenmesidir.
Peki kalibrasyon sonucunda cihazın beklenen toleransları karşılamadığı görülürse ne yapılmalıdır?
Kalibrasyon sonucu uygunsuz çıkan bir cihaz, yalnızca teknik servis veya kalite departmanının ilgilenmesi gereken basit bir problem olmayabilir. Cihaz geçmişte üretim, test veya kalite kontrol faaliyetlerinde kullanılmışsa önceki ölçüm sonuçlarının da değerlendirilmesi gerekebilir.
Bu nedenle uygunsuzluk durumunda sistematik hareket etmek önemlidir.
Kalibrasyonda Uygunsuzluk Ne Anlama Gelir?
Kalibrasyon sırasında cihazın gösterdiği değerler uygun referans değerlerle karşılaştırılır ve elde edilen sonuçlar raporlanır.
Ancak önemli bir noktayı ayırmak gerekir:
Kalibrasyon ile uygunluk değerlendirmesi aynı işlem değildir.
Kalibrasyon cihazın ölçüm performansı hakkında veri sağlar. Cihazın belirli bir kullanım amacı için kabul edilip edilmeyeceği ise tanımlanmış toleranslara, üretici özelliklerine, proses gereksinimlerine veya işletmenin belirlediği kabul kriterlerine bağlıdır.
Bu nedenle bir cihazın “uygunsuz” olduğuna karar verilebilmesi için sonuçların hangi kriterlere göre değerlendirildiğinin bilinmesi gerekir.
Kalibrasyon Sonucu Tolerans Dışındaysa İlk Ne Yapılmalı?
Ölçüm cihazının kabul kriterlerini karşılamadığı belirlendiğinde ilk yapılması gerekenlerden biri cihazın kontrolsüz şekilde kullanılmaya devam etmesini önlemektir.
İşletmenin kalite prosedürlerine bağlı olarak cihaz:
- Kullanımdan kaldırılabilir,
- Karantinaya alınabilir,
- Uygunsuz cihaz olarak işaretlenebilir,
- Teknik değerlendirmeye gönderilebilir,
- Ayar veya onarım sürecine alınabilir.
Buradaki amaç, durumu değerlendirilmemiş cihazın yeni ölçümlerde kullanılmasını engellemektir.
Kalibrasyon Sertifikası Ayrıntılı Olarak İncelenmeli
Bir cihazın tolerans dışında olduğu düşünüldüğünde yalnızca sertifikadaki tek bir değere bakılarak karar verilmemelidir.
Kalibrasyon sertifikasında özellikle:
- Referans değerler,
- Cihazın gösterdiği değerler,
- Hata veya sapma değerleri,
- Ölçüm belirsizliği,
- Kalibre edilen fonksiyonlar,
- Ölçüm aralıkları
incelenmelidir.
Örneğin çok fonksiyonlu bir multimetrenin bir fonksiyonu kabul kriterlerini karşılarken başka bir fonksiyonunda farklı sonuçlar görülebilir.
Bu nedenle değerlendirme cihaz ve fonksiyon bazında yapılmalıdır.
Cihaz Ayarlanmalı mı, Onarılmalı mı?
Kalibrasyon sonucunda cihazın performansında kabul kriterlerinin dışında bir durum tespit edilmesi, cihazın mutlaka kullanılamaz olduğu anlamına gelmez.
Cihazın teknik özelliklerine ve tespit edilen probleme bağlı olarak ayar yapılması mümkün olabilir.
Burada kalibrasyon ve ayar kavramlarını birbirinden ayırmak gerekir.
Kalibrasyon, cihazın gösterdiği değerlerle referans değerler arasındaki ilişkinin belirlenmesidir. Ayar ise cihazın performansını istenen seviyeye getirmek amacıyla cihaz üzerinde gerçekleştirilen müdahaleyi ifade eder.
Bazı durumlarda ayar yeterli olabilirken bazı cihazlarda bakım veya onarım gerekebilir.
Ayar veya Onarım Sonrasında Tekrar Kalibrasyon Gerekir mi?
Cihazın ölçüm karakteristiğini etkileyen bir ayar veya onarım gerçekleştirildiyse cihazın performansının yeniden doğrulanması gerekir.
Bu nedenle gerekli teknik müdahaleden sonra yeniden kalibrasyon yapılması önemli olabilir.
Böylece cihazın müdahale sonrasındaki ölçüm performansı yeniden belirlenebilir ve kayıt altına alınabilir.
Özellikle kritik ölçümlerde kullanılan cihazların yalnızca “tamir edildi” bilgisiyle tekrar kullanıma alınması yerine ölçüm performansının uygun şekilde değerlendirilmesi daha sağlıklı bir yaklaşımdır.
En Kritik Konu: Geçmiş Ölçümler Etkilenmiş Olabilir mi?
Kalibrasyon sonucu uygunsuz çıkan cihazlarda işletmeler açısından en önemli sorulardan biri budur.
Cihazın önceki kalibrasyonundan bu yana gerçekleştirdiği ölçümler güvenilir miydi?
Örneğin tolerans dışında olduğu belirlenen bir multimetre son altı ay içerisinde yüzlerce ürünün testinde kullanılmış olabilir.
Bu durumda yalnızca cihazın tekrar kalibre edilmesi sorunun tamamını çözmeyebilir.
Cihazın geçmiş kullanımının oluşturduğu potansiyel etki değerlendirilmelidir.
Geriye Dönük Etki Analizi Nasıl Yapılır?
Uygunsuz cihazın geçmiş ölçümler üzerindeki etkisini değerlendirmek için öncelikle cihazın nerelerde kullanıldığı belirlenebilir.
İncelenebilecek konular arasında:
- Cihazın son uygun kalibrasyon tarihi,
- Hangi üretim veya test süreçlerinde kullanıldığı,
- Hangi ürünlerin ölçüldüğü,
- Tespit edilen sapmanın büyüklüğü,
- İlgili proses toleransları,
- Ürün kabul kriterleri,
- Ölçüm sonuçlarının kritikliği
yer alabilir.
Örneğin tespit edilen sapma proses toleransına kıyasla çok küçükse risk değerlendirmesi farklı olabilir. Sapmanın ürünün kabul veya ret kararını değiştirebilecek seviyede olması ise daha kapsamlı bir inceleme gerektirebilir.
Ölçüm Belirsizliği de Değerlendirmeye Dahil Edilmeli
Kalibrasyon sonucunu değerlendirirken yalnızca cihazın hata değerine odaklanmak yeterli olmayabilir.
Özellikle tolerans sınırına yakın sonuçlarda ölçüm belirsizliği önem kazanabilir.
Bu nedenle işletmenin uygunluk değerlendirme yöntemi açık şekilde tanımlanmalıdır.
Kalibrasyon sonucunun hangi kabul kriterine göre değerlendirileceği ve ölçüm belirsizliğinin karar sürecine nasıl dahil edileceği kalite prosedürlerinde belirlenebilir.
Uygunsuz Cihaz Tekrar Kullanılabilir mi?
Bu sorunun tek bir cevabı yoktur.
Karar;
- Cihazın kullanım amacına,
- Ölçüm sonuçlarına,
- Kabul kriterlerine,
- Gerçekleştirilen ayar veya onarıma,
- Yeniden kalibrasyon sonuçlarına
göre verilmelidir.
Bir cihaz belirli bir hassas uygulama için uygun olmayabilir ancak farklı gereksinimlere sahip başka bir uygulamada kullanılabilir.
Böyle bir durumda kullanım sınırlamalarının açık şekilde tanımlanması ve cihazın yanlış proseslerde kullanılmasının önlenmesi gerekir.
Kalibrasyon Takibi Neden Önemlidir?
Kalibrasyon sonucu uygunsuz çıkan cihazların geçmiş kullanımını incelemek için güçlü bir cihaz takip sistemi büyük avantaj sağlar.
Her ölçüm cihazı için en azından:
- Cihaz kimliği,
- Marka ve model,
- Seri numarası,
- Kullanıldığı bölüm,
- Kalibrasyon tarihleri,
- Sertifikalar,
- Bakım ve onarım kayıtları,
- Cihazın mevcut durumu
gibi bilgilerin kayıt altında tutulması faydalıdır.
Bu kayıtlar sayesinde uygunsuzluk tespit edildiğinde cihazın geçmişi daha hızlı incelenebilir.
Kalibrasyon Periyodu Yeniden Değerlendirilmeli mi?
Bir cihazın ardışık kalibrasyonlarında önemli sapmalar görülüyorsa mevcut kalibrasyon aralığının uygunluğu tekrar değerlendirilebilir.
Kalibrasyon periyodu her cihaz için otomatik olarak aynı olmak zorunda değildir.
Cihazın:
- Kullanım sıklığı,
- Kullanıldığı ortam,
- Geçmiş kalibrasyon sonuçları,
- Ölçüm kritikliği,
- Üretici tavsiyeleri,
- Arıza ve bakım geçmişi
gibi faktörler kalibrasyon aralığının belirlenmesinde dikkate alınabilir.
Sürekli kararlı sonuçlar veren bir cihaz ile sık sık tolerans dışına çıkan bir cihazın aynı risk profiline sahip olmadığı açıktır.
Uygunsuzlukların Önlenmesi İçin Neler Yapılabilir?
Her ölçüm cihazının zaman içerisinde aynı performansı göstereceği varsayılmamalıdır.
Düzenli kalibrasyonun yanı sıra cihazların uygun koşullarda saklanması, doğru kullanılması ve gerektiğinde ara kontrollerden geçirilmesi ölçüm güvenilirliğinin korunmasına yardımcı olabilir.
Özellikle kritik cihazlarda geçmiş kalibrasyon sonuçlarının karşılaştırılması önemlidir.
Böylece cihazın performansındaki değişimler yalnızca tolerans dışına çıktıktan sonra değil, daha erken aşamalarda fark edilebilir.
Profesyonel Kalibrasyon Hizmetinin Önemi
Kalibrasyon sonucunda elde edilen verilerin güvenilir olması, sonrasında yapılacak bütün değerlendirmelerin temelini oluşturur.
Bu nedenle hizmet sağlayıcı seçilirken teknik yeterlilik, ölçüm altyapısı, izlenebilirlik, raporlama kalitesi ve ihtiyaç halinde ilgili TÜRKAK akreditasyon kapsamı değerlendirilmelidir.
Multimetre, ampermetre, voltmetre, pensampermetre, proses ekipmanları, sensörler ve elektriksel test cihazlarına yönelik profesyonel çözümler için Kalibrasyon.co üzerinden kalibrasyon hizmetlerini inceleyebilirsiniz.
Sonuç
Kalibrasyon sonucu uygunsuz çıkan bir cihaz için yapılması gereken yalnızca cihazı yeniden kalibre ettirmek değildir.
Öncelikle cihazın kontrolsüz kullanımının önlenmesi, kalibrasyon sonuçlarının incelenmesi ve gerekiyorsa ayar veya onarım yapılması gerekir. Cihaz geçmişte kritik ölçümlerde kullanıldıysa önceki ölçümlerin ve ürünlerin etkilenip etkilenmediği de değerlendirilmelidir.
Bu yaklaşım sayesinde kalibrasyon, yalnızca belirli aralıklarla gerçekleştirilen bir işlem olmaktan çıkar ve işletmenin ölçüm güvenilirliğini koruyan etkin bir kalite kontrol mekanizmasına dönüşür.
Kalibrasyon Hizmeti İçin Teklif Alın
Ölçüm cihazlarınızın kalibrasyonu, mevcut cihaz parkınızın değerlendirilmesi ve profesyonel kalibrasyon çözümleri hakkında bilgi almak için başvurabilirsiniz.