Kalibrasyon hizmeti araştırılırken “izlenebilir kalibrasyon” ve “akredite kalibrasyon” ifadeleriyle sıkça karşılaşılır. Bu iki kavram birbiriyle ilişkili olsa da aynı anlama gelmez.
Özellikle kalite yönetim sistemleri uygulayan, denetimlerden geçen veya müşterileri tarafından belirli kalibrasyon şartları talep edilen işletmeler için bu ayrımın doğru anlaşılması önemlidir.
Peki izlenebilir kalibrasyon nedir? Akredite kalibrasyon nedir ve aralarındaki fark nasıl değerlendirilmelidir?
İzlenebilir Kalibrasyon Nedir?
Metrolojik izlenebilirlik, bir ölçüm sonucunun belgelenmiş ve kesintisiz bir kalibrasyon zinciri aracılığıyla uygun bir referansa ilişkilendirilebilmesini ifade eder.
Bu zincirde yer alan her aşama ölçüm belirsizliğine katkıda bulunur.
Daha basit anlatımla, bir cihazın kalibrasyonunda kullanılan referansın da uygun şekilde kalibre edilmiş olması ve ölçüm sonucunun daha üst düzey referanslara kadar izlenebilir bir zincir içerisinde değerlendirilebilmesi gerekir.
Bu yapı, ölçüm sonuçlarının güvenilirliğinin temel unsurlarından biridir.
Metrolojik İzlenebilirlik Neden Önemlidir?
Bir multimetrenin kalibrasyonunu düşünelim.
Kalibrasyon sırasında multimetrenin gösterdiği değerler bir referans sistem kullanılarak karşılaştırılır. Ancak yalnızca referans cihaz kullanılması yeterli değildir.
Kullanılan referansın da metrolojik olarak uygun bir zincir içerisinde yer alması gerekir.
Böylece gerçekleştirilen ölçümün dayandığı referans sistemi belgelenebilir hale gelir.
İzlenebilirlik özellikle farklı zamanlarda veya farklı laboratuvarlarda gerçekleştirilen ölçümlerin anlamlı şekilde karşılaştırılabilmesi açısından önem taşır.
İzlenebilirlik Zinciri Nasıl Çalışır?
Metrolojik izlenebilirlik tek bir cihazdan oluşmaz. Birbiriyle bağlantılı kalibrasyonlardan meydana gelen bir zincir söz konusudur.
Basitleştirilmiş olarak süreç şu şekilde düşünülebilir:
Kalibre edilen cihaz → laboratuvarın referans cihazı → daha üst düzey referanslar → uygun ulusal veya uluslararası referans sistemi
Bu zincirin her halkasının teknik olarak tanımlanabilir ve belgelenebilir olması gerekir.
Bu nedenle profesyonel kalibrasyon hizmetinde yalnızca kullanılan cihazın teknik özelliklerine değil, ölçüm sonuçlarının izlenebilirliğinin nasıl sağlandığına da dikkat edilmelidir.
Akredite Kalibrasyon Nedir?
Akredite kalibrasyon, laboratuvarın belirli kalibrasyon faaliyetlerini ilgili akreditasyon şartları kapsamında gerçekleştirmesiyle ilişkilidir.
Türkiye’de laboratuvar akreditasyonu konusunda TÜRKAK (Türk Akreditasyon Kurumu) önemli bir role sahiptir.
Buradaki kritik nokta ise akreditasyonun kapsam üzerinden değerlendirilmesidir.
Bir laboratuvarın akredite olması, gerçekleştirdiği her ölçüm ve kalibrasyon hizmetinin otomatik olarak akreditasyon kapsamında olduğu anlamına gelmez.
Bu nedenle hizmet alınmadan önce ihtiyaç duyulan kalibrasyonun laboratuvarın güncel akreditasyon kapsamı içerisinde bulunup bulunmadığı kontrol edilmelidir.
İzlenebilir Kalibrasyon ile Akredite Kalibrasyon Aynı Şey midir?
Hayır. Birbirleriyle ilişkili kavramlar olmalarına rağmen eş anlamlı değildirler.
Metrolojik izlenebilirlik, ölçüm sonucunun uygun referansa belgelenmiş kesintisiz bir kalibrasyon zinciri aracılığıyla bağlanabilmesiyle ilgilidir.
Akreditasyon ise laboratuvarın belirli faaliyetlerde teknik yeterliliğinin bağımsız bir akreditasyon kuruluşu tarafından değerlendirilmesiyle ilişkilidir.
Dolayısıyla yalnızca “izlenebilir” ifadesini görmek, hizmetin TÜRKAK akreditasyonu kapsamında gerçekleştirildiği sonucuna varmak için yeterli değildir.
Akredite hizmet gerekiyorsa ilgili laboratuvarın kapsamı ayrıca doğrulanmalıdır.
Hangi Durumlarda Akredite Kalibrasyon Tercih Edilmelidir?
İhtiyaç işletmeden işletmeye değişebilir.
Bazı kuruluşlarda akredite kalibrasyon;
- Müşteri şartları,
- Kalite yönetim sistemi gereklilikleri,
- Denetim şartları,
- Sektörel düzenlemeler,
- Kuruluşun kendi prosedürleri
nedeniyle gerekli olabilir.
Bu nedenle kalibrasyon hizmeti talep edilmeden önce işletmenin hangi belge ve teknik kapsama ihtiyaç duyduğunun belirlenmesi faydalıdır.
Kalibrasyon Teklifinde Nelere Dikkat Edilmeli?
Kalibrasyon hizmeti için teklif alırken yalnızca fiyat üzerinden karşılaştırma yapmak doğru bir yaklaşım olmayabilir.
Teklif değerlendirilirken şu sorular sorulabilir:
- Kalibrasyon hangi ölçüm büyüklüklerini kapsıyor?
- İhtiyaç duyulan ölçüm aralığı hizmet kapsamında mı?
- Hizmet akredite olarak mı gerçekleştirilecek?
- İlgili hizmet laboratuvarın güncel akreditasyon kapsamında mı?
- Ölçüm sonuçları nasıl raporlanacak?
- Ölçüm belirsizliği nasıl belirtilecek?
- Kullanılan referansların izlenebilirliği nasıl sağlanıyor?
Özellikle kritik ölçüm cihazlarında bu teknik ayrıntılar fiyat kadar önemli olabilir.
Elektriksel Ölçüm Cihazlarında İzlenebilirlik
Elektriksel kalibrasyon alanında çok sayıda farklı cihaz kullanılmaktadır.
Bunlar arasında:
- Multimetre,
- Ampermetre,
- Voltmetre,
- Pensampermetre,
- Mikroohmmetre,
- Güç analizörü,
- Elektrik sayacı
gibi cihazlar bulunabilir.
Bu cihazların kalibrasyonunda gerilim, akım, direnç veya güç gibi farklı büyüklükler söz konusu olabilir.
Dolayısıyla yalnızca cihazın adına bakmak yerine hangi fonksiyonların ve ölçüm aralıklarının kalibre edileceğinin belirlenmesi önemlidir.
Test Cihazlarının Kalibrasyonunda İzlenebilirlik
Elektrik güvenliği ve uygunluk testlerinde kullanılan cihazların ölçüm sonuçları da güvenilir olmalıdır.
Hipot test cihazları, kaçak akım test cihazları, PAT test cihazları, toprak megerleri ve yüksek gerilim test cihazları bu gruba örnek gösterilebilir.
Bu cihazlarda hatalı ölçüm sonuçları test edilen ürün veya sistem hakkında yanlış değerlendirme yapılmasına neden olabilir.
Bu nedenle test cihazlarının kalibrasyon planlarının oluşturulması ve ölçüm sonuçlarının uygun teknik altyapıyla izlenebilir olması önem taşır.
Kalibrasyon Sertifikasında Nelere Bakılmalı?
Kalibrasyon tamamlandıktan sonra sertifikanın yalnızca arşivlenmesi yerine incelenmesi gerekir.
Cihazın marka, model ve seri numarası gibi tanımlayıcı bilgiler kontrol edilmelidir.
Ardından;
- Kalibrasyon noktaları,
- Ölçüm sonuçları,
- Ölçüm belirsizliği,
- Kullanılan referanslara ilişkin bilgiler,
- Kalibrasyon tarihi,
- Gerekiyorsa akreditasyon durumu
değerlendirilebilir.
Akredite kalibrasyon talep edilmişse sertifikanın ve ilgili hizmetin akreditasyon kapsamıyla ilişkisi de kontrol edilmelidir.
İşletmeniz İçin Hangi Kalibrasyon Hizmeti Uygun?
Bu sorunun cevabı yalnızca cihaz türüne bağlı değildir.
Cihazın nerede kullanıldığı, ölçümün proses üzerindeki etkisi, ihtiyaç duyulan doğruluk seviyesi, müşteri talepleri ve kalite sistemi gereklilikleri birlikte değerlendirilmelidir.
Bu nedenle kalibrasyon planı hazırlanırken işletmedeki bütün cihazlara otomatik olarak aynı yaklaşımın uygulanması yerine risk ve kullanım amacına dayalı bir sistem kurulması daha sağlıklı olabilir.
Elektriksel ölçüm cihazları, proses ekipmanları ve test cihazlarına yönelik profesyonel kalibrasyon çözümlerini Kalibrasyon.co üzerinden inceleyebilirsiniz.
Sonuç
İzlenebilir kalibrasyon ile akredite kalibrasyon birbirine yakın görünse de aynı kavram değildir.
Metrolojik izlenebilirlik ölçüm sonucunun uygun referanslara uzanan belgelenmiş bir zincirle ilişkilendirilebilmesine odaklanırken, akreditasyon laboratuvarın belirli faaliyetlerdeki teknik yeterliliğinin değerlendirilmesiyle ilgilidir.
İşletmelerin kalibrasyon hizmeti seçerken bu ayrımı bilmesi; doğru hizmetin, doğru kapsamda alınmasına yardımcı olur.
Kalibrasyon Hizmeti İçin Teklif Alın
Multimetre, ampermetre, voltmetre, proses ekipmanları, sensörler ve elektriksel test cihazlarınız için kalibrasyon ihtiyaçlarınızı belirleyerek profesyonel hizmet hakkında bilgi alabilirsiniz.